Home » Nieuws » Geluidsnormen voor warmtepompen een extra belemmering voor verduurzaming?

Geluidsnormen voor warmtepompen een extra belemmering voor verduurzaming?

30 augustus 2019

Door ing. Co Koning MRE Directeur Beleid

Steeds meer Nederlanders stappen bij vervanging van hun gasgestookte Cv-ketel over op een warmtepomp of een hybride exemplaar naast de gasgestookte Cv-ketel, al of niet in combinatie met een warmwaterboilervat en zonnecollectoren. Nu nieuwe woningen, uitzonderingen daar gelaten, niet meer op het aardgasnet aangesloten mogen worden zal het aantal warmtepompen dat in de nieuwbouw geïnstalleerd wordt verder toenemen. Volgens het CBS werden vorig jaar meer dan 100.000 warmtepompen geïnstalleerd in Nederland. Steeds vaker wordt echter gesuggereerd dat een warmtepomp geluidsoverlast veroorzaakt voor de buren. Zijn er dan geen geluidsnormen voor warmtepompen?

Europese regels

Warmtepompen die in Europa worden verkocht moeten een ( CE-)label hebben. Daarop moet onder meer het geluidsvermogen van de warmtepomp vermeld zijn. Op Europees niveau worden op dit moment geleidelijk geluidsnormen ingevoerd voor het maximale geluidsvermogen waar warmtepompen aan moeten voldoen. Voor airco’s en ventilatoren gelden zulke Europese regels al. Tot een vermogen van 6 kW is de norm vastgelegd op 65 dB(A) en voor grotere vermogens tot 12 kW op 70 dB(A). Met een formule kan vanuit het geluidsvermogen van de bron (in dit geval de buitenunit van de warmtepomp) het geluids(druk)niveau op een bepaalde afstand van de bron worden berekend. Op basis van de Europese norm is dat op een afstand van 5 meter tot ca. 44 dB voor een warmtepomp tot 6 kW en ca. 49 dB voor een tot 12 kW.

Nederlandse bouwregelgeving

Een gemeente kan in de Algemene Plaatselijke Verordeningen (APV) eisen opnemen die aan de geluidsproductie van dergelijke installaties gesteld kunnen worden. Dat kan dus per gemeente verschillen. In de Nederlandse bouwregelgeving (het Bouwbesluit 2012) zijn op dit moment nog geen maximale geluidsnormen opgenomen voor buitenunits van warmtepompen en airco’s. Dat gaat veranderen!

Op 22 mei stuurde minister Ollongren een brief aan beide Kamers met een ontwerpbesluit om in het Bouwbesluit 2012 onder meer geluidseisen op te nemen waar buitenunits van warmtepompen en airco’s aan moeten gaan voldoen. Omdat er samenhang is met de invoering van eisen aan bijna energie-neutrale nieuwbouw (BENG), zullen de geluidseisen aan warmtepompen en airco’s gelijktijdig met de BENG eisen in werking treden. Naar verwachting is dat per 1 januari of per 1 juli 2020. Warmtepompen en airco’s die vanaf dat moment geïnstalleerd worden mogen dan nog maar 40 dB geluid produceren. Om een idee te geven, dat is minder dan het geluid (50 dB) van een koel/vriescombinatie bij u in de keuken.

Kritiek op de Nederlandse norm

De norm van 40 dB is fors strenger dan de geluidseisen die in ons omringende landen wordt gesteld aan buitenunits van warmtepompen en airco’s. De Duitse norm ligt bijvoorbeeld op 50 dB.

Vanuit verschillende organisaties is kritiek geuit op de maatvoering van de in Nederland in te voeren norm. De Nederlandse Stichting Geluidshinder vindt de eis van 40 dB onvoldoende en zou de norm liever op 30 dB willen stellen.

Voorzitter Frank Agterberg van Dutch Heat Pump Association (DHPA) laat een ander geluid horen in een interview met het vakblad Warmtepompen. Enkele citaten[1] uit dat interview:

“Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft een concreet voorstel ingediend om 40 decibel als geluidsgrens in te voeren. Het is goed dat er normen worden gesteld, al is er veel aan te merken op de hoogte van die norm. Hij maakt in het huidige voorstel geen onderscheid naar achtergrondgeluiden. In de binnenstad zou de norm hetzelfde worden als op het platteland, en ‘s nachts zou hij gelijk zijn aan overdag. In het buitenland heeft men daar nuancering in aangebracht.”

Iets verder:

“Diederik Samsom kan wel roepen dat warmtepompen de helft goedkoper moeten worden, maar dat gaat niet als er allerlei regulering overheen komt die deze systemen juist duurder maken.”

En ten slotte:

“Het goed aanleggen van installaties kan veel potentiële problemen op het gebied van efficiëntie, kwaliteit en geluid op voorhand verhelpen.”

Agterberg vreest dat de nieuwe norm voor veel consumenten een enorme extra barrière gaat vormen om een warmtepomp aan te schaffen. Hij pleit voor een nuancering van de eisen die rekening houdt met tijdstip en plaats zoals in ons omringende landen het geval is. Bovendien vindt hij dat geluidsnormen op Europees niveau vastgesteld moeten worden en stelt daarbij voor aan te sluiten bij de Duitse norm die met 50 dB iets hoger ligt.

Wat vindt Vastgoed belang?

Geluidshinder is een serieuze zorg

Vooropgesteld dat geluidshinder een serieuze zorg is die niet gebagatelliseerd mag worden. Anderzijds moeten we ook niet doorschieten en naar aanleiding van elk op zichzelf staand incidentje nieuwe of strengere regels invoeren die gewenste ontwikkelingen onbetaalbaar maken.

Betaalbaarheid

Om mee te kunnen blijven doen aan het verder verduurzamen van de particuliere huurwoningmarkt is het van groot belang dat oplossingen betaalbaar worden en terugverdiend kunnen worden via de huurprijs, servicekosten of de Energieprestatievergoeding (EPV). Voor nieuwe duurzame installaties moet dat op zijn minst binnen de technische levensduur mogelijk worden. Fabrikanten van alternatieve warmtebronnen zullen maatregelen om te voldoen aan (zwaardere) eisen doorberekenen aan hun afnemers. Dat zal dus onherroepelijk leiden tot kostenverhoging.

Daarbij komt dat het streven is om alternatieve warmtebronnen te laten werken met lage(re) temperaturen. Dat betekent dat in bestaande woningen meestal ook nog eens flink geïsoleerd moet worden en/of radiatoren/convectoren bij geplaats of vergroot moeten worden. TNO-ECN en PBL komen in een gezamenlijke conceptnotitie[2] tot de slotsom dat op dit moment nog geen enkele alternatief voor aardgas uit kan. Hoewel de notitie zich hoofdzakelijk richt op na-isolatie van bestaande woningen, wordt ook een uitspraak gedaan over de betaalbaarheid van alternatieve warmtetechnieken.

De notitie vermeldt onder meer: “Opvallend is dat alle alternatieve warmtechnieken duurder zijn dan aardgas, met uitzondering van de hybride installatie(onderstreping door de auteur van dit artikel), mede dankzij de ISDE-regeling en de belastingschuif.”

Wanneer warmtepompen nog duurder worden als gevolg van te strenge eisen zal dat niet bijdragen aan het vergroten van het draagvlak onder verhuurders en huurders voor het toepassen van een dergelijke installatie. De in het ontwerpbesluit opgenomen eis van maximaal 40 dB is in vergelijking met ons omringende landen best zwaar. Hiervoor gaf ik al het voorbeeld van Duitsland waar 50 dB de norm is.

Nuancering van eisen

Agterberg heeft een punt als het gaat om normen die strenger zijn dan de Europese eisen en de eisen die in ons omringende landen gebruikelijk zijn. Ook nuancering van de eisen naar omstandigheden is geen rare gedachte. Een warmtepomp zal over het algemeen vooral overdag draaien als de temperatuur buiten wat hoger ligt dan ‘s nachts. Overdag zal het omgevingsgeluid van andere bronnen het geluid van de warmtepomp al snel overstijgen waardoor dat niet opvalt. Als de warmtepomp ook een warmwatervoorraad moet verwarmen kan ingeregeld worden dat het overdag gebeurd. De pomp hoeft dan ’s nachts niet op vol vermogen te draaien. Dat scheelt ‘s nachts de geluidsproductie van de buitenunit. De warmtepomp zal vooral ’s winters langdurig in werking zijn als het buiten koud is. Aangenomen mag worden dat de meeste mensen dan niet buiten zitten in hun tuin of op het balkon. Ramen en deuren zullen dan over het algemeen het grootste deel van de dag dicht zijn, waardoor het geluidsniveau binnen sterk afneemt.

Geluid reducerende maatregelen

Het is natuurlijk mogelijk om maatregelen te nemen die er voor zorgen dat aan de voorgestelde eisen kan worden voldaan. Bijvoorbeeld een geluiddempende omkasting. Dat is echter niet altijd bevorderlijk voor de prestaties van de warmtepomp. Dat kan dan wel weer gecompenseerd worden door voor een warmtepomp te kiezen met een hoger vermogen dan strikt noodzakelijk is voor de warmteproductie. De pomp hoeft dan, afhankelijk van de overcapaciteit, ook niet meer altijd op vol vermogen te draaien. Dit zorgt voor minder geluid, maar de kosten voor zulke oplossingen kunnen zomaar flink in de papieren gaan lopen. De optie om een warmtepomp te installeren wordt dan al snel onaantrekkelijk.

Nederland is geen eiland

Het stellen van strengere eisen dan de gangbare eisen aan buitenunits van warmtepompen zal ongetwijfeld leiden tot prijsstijgingen. Dat maakt de warmtepomp minder aantrekkelijk als alternatief voor een aardgas gestookte Cv-ketel. Dit zal het tempo waarin we van het aardgas af kunnen niet bevorderen. Wanneer Nederland als enige land binnen Europa strengere eisen hanteert dan de andere landen is het zeer de vraag of (buitenlandse) fabrikanten bereid zullen zijn alleen voor de Nederlandse markt de apparaten aan te passen.

Wellicht kan Nederland eens beter kijken naar hoe men in zuidelijke landen omgaat met eisen aan buitenunits van airco’s. Een warmtepomp is immers in de basis een omgekeerde airco. In zuidelijke landen hangen de gevels er al decennialang vol mee en dat is daar volledig geaccepteerd.



[1] Uko Reinders en Harmen Kamminga: vakbladwarmtepompen.nl, 22 maart 2019

[2] Casper Tigchelaar en Marijke Menkveld, ECN-TNO, Nico Hoogervorst, PBL: Een no-regret norm voor isolatie van bestaande woningen?, 2 november 2018